خبرگزااری مهر، گروه استانها: استان بوشهر سالها است با واقعیتی سخت و انکارناپذیر در حوزه آب دستوپنجه نرم میکند؛ واقعیتی که از یکسو ریشه در اقلیم گرم و خشک، کاهش و نوسان بارشها، افت منابع آب زیرزمینی و محدودیت آبهای سطحی دارد و از سوی دیگر، به الگوی مصرف، فشار فزاینده بر سفرههای آب، توسعه نامتوازن و برداشتهای فراتر از ظرفیت منابع بازمیگردد.
در استانی که بخش قابل توجهی از دشتهای آن در شمار دشتهای ممنوعه و بحرانی قرار گرفتهاند و بیش از ۸۰ درصد آب شرب آن از خارج استان و از مسیر استانهای فارس و کهگیلویه و بویراحمد تأمین میشود، مدیریت مصرف آب دیگر صرفاً یک توصیه یا برنامه عادی اجرایی نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای حفظ پایداری زندگی، تولید و توسعه در این استان ساحلی به شمار میرود.
استان بوشهر در ظاهر، به واسطه همجواری با خلیج فارس، استانی برخوردار از آب به نظر میرسد، اما واقعیت میدانی کاملاً متفاوت است. دسترسی به آب در این استان نهتنها آسان نیست، بلکه تأمین، انتقال و توزیع آن با هزینههای سنگین و محدودیتهای متعدد همراه است.
شرایط اقلیمی گرم و خشک، تبخیر بالا، کاهش بارش مؤثر، محدود بودن روانآبها و وابستگی جدی به منابع بیرون از استان، سبب شده تا کوچکترین اختلال در چرخه تأمین، آثار خود را به سرعت در شهرها، روستاها، بخش کشاورزی، صنعت و حتی فضای سبز شهری نشان دهد.
در سالهای اخیر، افت سطح آبهای زیرزمینی و فشار مضاعف بر سفرهها، زنگ خطر را برای بوشهر بلندتر از همیشه به صدا درآورده و بسیاری از دشتهای این استان به دلیل برداشتهای مکرر و بیش از ظرفیت، در وضعیت بحرانی قرار گرفتهاند.
کاهش کیفیت منابع، پیشروی شوری در برخی نقاط، افت آبدهی چاهها و محدود شدن امکان اتکا به منابع محلی، مجموعهای از مشکلات را پدید آورده که اگر برای آن چارهای فوری اندیشیده نشود، هزینههای اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی بسیار سنگینتری را در آینده به استان تحمیل خواهد کرد.
در چنین شرایطی، نگاه به مسئله آب در بوشهر باید از چارچوبهای سنتی خارج شود. دیگر نمیتوان تنها با توسعه تأسیسات انتقال یا افزایش ظرفیت برخی زیرساختها، انتظار عبور از بحران را داشت.
آنچه امروز در اولویت قرار دارد، اصلاح الگوی مصرف، کنترل دقیق برداشتها، جلوگیری از هدررفت، استفاده از فناوریهای نوین در سنجش و پایش، و هدایت مصارف غیرضروری به سمت منابع جایگزین و غیرمتعارف است.
مدیریت مصرف و کنترل برداشت از منابع آب
مدیرعامل شرکت آب منطقهای بوشهر در گفتگو با خبرنگار مهر، مدیریت مصرف و کنترل برداشت از منابع آب را یکی از مهمترین اولویتهای استان عنوان کرد.
علی محمدی با اشاره به شرایط خاص آبی بوشهر افزود: میزان برداشت آب در حال حاضر بیش از برنامهریزی صورتگرفته است و ادامه این روند میتواند فشار مضاعفی بر منابع محدود آبی استان وارد کند.
وی ادامه داد: برای عبور از این وضعیت، برنامهریزی مشخصی برای کاهش برداشت آب به تفکیک استان، شهرستانها و دشتها در دستور کار قرار گرفته است تا بر اساس واقعیتهای هر منطقه، تصمیمگیری دقیقتر و مؤثرتری انجام شود.
یکی از رویکردهای جدی در استان، هدایت مصرفها به سمت استفاده از منابع آب غیرمتعارف است تا فشار بر منابع آب شرب و آبهای زیرزمینی کاهش یابد محمدی با تأکید بر اینکه مدیریت منابع آب بدون کنترل مصرف و برداشت ممکن نیست، تصریح کرد: یکی از رویکردهای جدی در استان، هدایت مصرفها به سمت استفاده از منابع آب غیرمتعارف است تا فشار بر منابع آب شرب و آبهای زیرزمینی کاهش یابد.
وی خاطرنشاان کرد: این موضوع بهویژه در مصارفی که الزاماً نیازی به استفاده از آب باکیفیت شرب ندارند، باید با جدیت دنبال شود. استفاده از پساب تصفیهشده، آبهای نامتعارف و سایر منابع جایگزین، از جمله مسیرهایی است که میتواند بخشی از بار سنگین تأمین آب را از دوش منابع اصلی بردارد.
وی همچنین مقابله با چاههای غیرمجاز را یکی از بخشهای مهم برنامه صیانت از منابع آب استان دانست و ادامه داد: هرگونه برداشت خارج از ضابطه، عملاً به معنای تشدید بحران برای همه بهرهبرداران است و برخورد با چاههای غیرمجاز و جلوگیری از اضافهبرداشت از چاههای مجاز، با جدیت دنبال میشود.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای بوشهر تاکید کرد: بدون انضباط در برداشت، هیچ برنامهای برای احیا یا تثبیت وضعیت منابع آب به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
محمدی در ادامه به ضرورت استفاده از ابزارهای فناورانه اشاره کرد و گفت: نصب کنتورهای هوشمند بر روی چاهها و منابع آب در بخشهای صنعتی و دستگاههای اجرایی، یکی از الزامات جدی مدیریت نوین آب در استان است.
وی ادامه داد: اندازهگیری هوشمند، امکان پایش دقیق برداشتها و مدیریت مؤثرتر منابع آبی را فراهم میکند و از تصمیمگیریهای کلی و غیرواقعی جلوگیری خواهد کرد.
محمدی ادامه داد: هرچه دادههای دقیقتر و لحظهایتری از میزان مصرف و برداشت در اختیار مدیران باشد، امکان برنامهریزی، پیشگیری و برخورد با تخلفات نیز بیشتر خواهد شد.
میزان برداشت بیش از پتانسیل است
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار بوشهر نیز در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: افزایش بارشها در سال آبی جاری نسبت به سالهای قبل، نباید موجب غفلت از واقعیت ناترازی آب در استان شود.
شاهپور رجایی با اشاره به بهبود نسبی بارندگیها اضافه کرد: اگرچه بارشها در این سال آبی نسبت به برخی سالهای گذشته افزایش یافته، اما کسری مخازن و ناترازی در بخش آب همچنان از مهمترین مسائل استان است و نمیتوان صرفاً با اتکا به چند دوره بارندگی بهتر، از کنار این مسئله عبور کرد.
وی ادامه داد: در حال حاضر، میزان برداشت آب در استان بوشهر بیش از برنامهریزی انجامشده است و ادامه این روند میتواند چالشهای آینده را تشدید کند.
رجایی با بیان اینکه مدیریت مصرف باید به یک دستورکار عملیاتی در همه بخشها تبدیل شود، خاطرنشان کرد: بخشهای کشاورزی، صنعت، فضای سبز عمومی و سایر حوزههای مصرفکننده آب، همگی باید در چارچوبی مشخص به سمت کاهش برداشت و افزایش بهرهوری حرکت کنند.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار بوشهر با اشاره به اقدامات ساختاری در این زمینه افزود: کارگروه سازگاری با کمآبی، برنامهریزی و تدوین راهکارهای اجرایی برای کاهش برداشت آب را به تفکیک استان، شهرستان و دشت در دستور کار قرار داده است.
وی بیان کرد: این تفکیکپذیری در برنامهریزی از آن جهت اهمیت دارد که شرایط منابع آب، نوع مصرف و شدت فشار بر سفرهها در همه نقاط استان یکسان نیست و هر منطقه نیازمند نسخهای متناسب با واقعیتهای خود است.
رجایی استفاده از منابع آب غیرمتعارف و منابع آب محلی برای آبیاری فضای سبز را ضروری دانست و ادامه داد: استفاده از آب شرب برای آبیاری فضای سبز باید ممنوع باشد.
وی افزود: در شرایطی که تأمین آب شرب در برخی مناطق با دشواریهای جدی همراه است، تخصیص این آب برای مصارفی که میتوان آنها را از طریق منابع جایگزین تأمین کرد، اقدامی غیرقابل قبول و خلاف اصول مدیریت صحیح منابع است.
معاون استاندار بوشهر همچنین به وضعیت مصرف آب در صنایع معدنی استان اشاره و خاطرنشان کرد: استفاده از سیستمهای بازچرخانی آب در معادن باید با جدیت دنبال شود، چرا که این اقدام میتواند حدود ۷۰ تا ۹۰ درصد در مصرف آب صرفهجویی ایجاد کند.
رجایی نصب کنتورهای هوشمند آب در بخش صنعت را نیز ضروری دانست و اضافه کرد: صنایع باید در کنار توسعه فعالیتهای خود، مسئولیتپذیری بیشتری در قبال منابع آبی داشته باشند و سهم خود را در کاهش فشار بر ذخایر محدود استان ایفا کنند.
بحران آب در بوشهر تک عاملی نیست
بحران آب در بوشهر، بحرانی تکبعدی نیست؛ بلکه نتیجه همزمان چند عامل است؛ محدودیت طبیعی منابع، وابستگی بیرونی، برداشت بیش از حد، ضعف در بهرهوری، وجود چاههای غیرمجاز، مصرف نامتناسب در برخی بخشها و فقدان پایش یکپارچه و هوشمند.
بنابراین راهکار مقابله با آن نیز باید چندوجهی باشد. در بخش کشاورزی، حرکت به سمت روشهای آبیاری نوین، اصلاح الگوی کشت، جلوگیری از توسعه محصولات پرآببر و تنظیم دقیق سهم برداشت، میتواند نقش مؤثری در کاهش فشار بر آبهای زیرزمینی داشته باشد.
در بخش شهری نیز مدیریت مصرف، کاهش هدررفت در شبکهها، فرهنگسازی عمومی و جلوگیری از مصرف آب شرب در مصارف غیرضروری، اهمیت فراوانی دارد.
در بخش صنعت، علاوه بر نصب کنتورهای هوشمند، بازچرخانی آب، استفاده از پساب و بهرهگیری از فناوریهای کممصرف باید به یک الزام تبدیل شود. همچنین دستگاههای اجرایی و نهادهای عمومی نیز باید در مصرف آب پیشگام انضباط باشند و عملکرد آنها به صورت شفاف و مستمر رصد شود.
تجربه بسیاری از مناطق نشان داده که بدون همراهی همه بخشها، از مردم و کشاورزان تا صنایع و مدیران، عبور از بحران آب امکانپذیر نیست.
آنچه امروز بوشهر به آن نیاز دارد، تصمیمگیریهای مقطعی و واکنشی نیست، بلکه اجرای یک نظام حکمرانی منسجم آب است؛ نظامی که در آن هر مترمکعب آب، بر اساس اولویت، کارایی و پایداری تخصیص یابد و هرگونه برداشت خارج از ضابطه، به سرعت شناسایی و کنترل شود.
آینده منابع آب استان، بیش از هر زمان دیگری به اجرای دقیق قوانین، پایبندی بهرهبرداران، تقویت نظارت و استفاده از فناوری وابسته است.
استان بوشهر در یکی از حساسترین مقاطع آبی خود قرار دارد و ادامه برداشتهای فراتر از برنامه، میتواند بحران امروز را به تهدیدی عمیقتر در سالهای آینده تبدیل کند.
مقابله با چاههای غیرمجاز، جلوگیری از اضافهبرداشت، نصب کنتورهای هوشمند، پایش دقیق و برخط منابع، توسعه بازچرخانی آب، استفاده از منابع غیرمتعارف و ممنوعیت مصرف آب شرب در مصارف غیرضروری، از جمله مهمترین راهکارهایی است که باید با جدیت اجرا شود.
در کنار این اقدامات، بهرهگیری از فناوریهای نوین در اندازهگیری، تحلیل و مدیریت مصرف، میتواند زمینهساز تصمیمگیری دقیقتر و حفاظت مؤثرتر از منابع آب باشد. تنها با چنین رویکردی میتوان امید داشت که بوشهر، با وجود همه محدودیتها، مسیر پایدارتری را در تأمین و مصرف آب پیش رو داشته باشد.
نظر شما